Lushaka lure na mafunda nga maanda Afrika Tshipembe 

Musi ni tshi humbula nga ha Afrika Tshipembe, ni nga humbula nga ha mbonalo dza shango dzi mangadzaho, safari dza zwipuka zwa ḓaka, kana ḓorobo dzi re na vhutshilo.

Fhedzi ndi mini zwine zwa ita uri ḽeneḽi shango ḽi vhe ḽo khetheaho zwa vhukuma? Vhathu vhayo.

Mvelele ya vhulenda na u ṱanganedza vhaeni .

Vha Tswana vha divhea u mona na devhula ha Afrika nga nḓila yavho ya u ṱhonifha, ya mulalo, na u ṱuṱuwedzwa nga tshitshavha.

Hu sa londwi uri ni muendelamashango kana ni tshi khou sokou fhira ḓoroboni dzavho kana miḓini yavho, zwi vhonala uri ni ḓo lumeliswa nga u mwemwela na lumeliso lwa sialala: “Dumelang!”

Kha mvelele ya vhatswana, u ṱanganedza vhaeni ndi zwone zwoṱhe.

Vhaeni vha farwa sa muṱa — vha rambiwa, vha ṋewa zwiḽiwa kana zwinwiwa, nahone vha ṱanganedzwa nga vhulenda ha vhukuma.

A si vhulenda fhedzi; ndi tshipiḓa tsha zwilinganyo zwavho zwa mvelele.

Muya wa “Ubuntu” — “Ndi hone ngauri ri hone” — wo ḓitika nga mvelele nnzhi dza Afrika, fhedzi kha vha Tswana,

U penya kha vhutshilo ha ḓuvha na ḓuvha. Vhahulwane vha a ṱhonifhiwa, vhahura vha a ṱhogomelana, nahone tshitshavha tshi ḓa phanḓa.

Vha Tswana vha ya ḓihudza nga mvelele dzavho dzo pfumaho.

Muzika wavho, u tshina, na u anetshela zwiṱori zwi ṱanganya vhathu — nahone vha funa u zwi kovhelana.

Vhuṱambo vhu a takadza, vhu na mivhalavhala, nahone vhu katela vhathu vhoṱhe, kanzhi hu katelwa u lidza mirumba ya sialala, u tshina ho ambara zwiambaro zwo nakaho, na u imba zwi tshi bva mbiluni.

Vhaendelamashango vha anzela u amba uri ndi hanefha fhethu ha mahayani kana ha semi-rural hune wa ḓo pfa mbilu ya vhukuma ya u ṱanganedza vhaeni kha  vha Tswana.

 

Ahuna vhuimo ha tshiofisi ha lushaka “lune lwa vha na mafunda  vhukuma” — Afrika Tshipembe ḽo shudufhadzwa nga mvelele nnzhi dzine dza vha uri dzi ya ṱanganedza na u takalela .

Fhedzi vhathu vha Tswana vha na nḓila yo khetheaho ya u ita uri u ḓipfe u hayani, na musi u kule na haṋu.

• Vhalani hafhu :Tshikona tsha Vhatavhatsindi

Arali wa vhuya wa wana tshikhala tsha u dalela shango ḽavho, ṱuwa na mbilu yo vuleaho — nahone u ḓo ṱuwa na mbilu yo ḓalaho.

Translated by Nthaduleni Rolivhuwa